Category

Food Landscapes

Food Landscapes

Η φουρτάλια και οι διασταυρώσεις των εξωτερικών και εσωτερικών μονοπατιών της Άνδρου

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia.gr

Ολόκληρη η ιδιαίτερη προσωπικότητα της Άνδρου είναι έργο των διασταυρούμενων δρόμων που αφήνουν βαθύ το ίχνος τους απ’ όπου περνούν, στη γη και στη θάλασσα. Στο τοπίο και στον πολιτισμό των ανθρώπων που έχουν ριζώσει στα βάθη της ψυχής του, και εκείνο έχει απλώσει βαθιές ρίζες στα μύχια της δικής τους ψυχής. Έτσι, που, σου είναι αδιανόητο να διαχωρίσεις αυτό το ξεχωριστό, απ’ όλα τα άλλα νησιά των Κυκλάδων, τοπίο, τους ανθρώπους που το κοσμούν κτίζοντας επάνω του γεφύρια, καλντερίμια, περίτεχνες ξερολιθιές και καράβια, για να κερδίσουν τη ζωή τους. Κι όλων αυτών η γεύση και ο πολιτισμός, λες, και συμπυκνώνονται μέσα σε ένα πιάτο, σε ένα φαγητό, που σου τα διηγείται καθώς το ετοιμάζεις και το γεύεσαι. Και τίποτε δεν διηγείται το μυθιστόρημα της Άνδρου πιο νόστιμα, ίσως και πιο παραστατικά, από τη φουρτάλια. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Μπορούν ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης να κάνουν νοστιμότερο το φαγητό μας;

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia.gr

Η γλώσσα κι ο ουρανίσκος βρίσκονται μέσα στο κεφάλι μας, σε μεγάλη εγγύτητα με τον νου μας. Τη γεύση του φαγητού τη συλλαμβάνουμε με τις αισθήσεις, ενώ την ιδέα του, με τον νου. Ο παππούς Πλάτωνας μας έμαθε να ξεχωρίζουμε την αίσθηση από τη νόηση. Τα αισθητά έχουν να κάνουν με τη ρευστή υποκειμενική εμπειρία και τις ευμετάβλητες ποιότητες, ενώ οι ιδέες είναι ένα άλλο, διαφορετικό σύμπαν, με σταθερές, υψηλές ποιότητες. Όμως τα αισθητά μετέχουν στις ιδέες και παίρνουν το όνομά τους από αυτές, όπως διαπιστώνει μια γενεά αργότερα ένας σπουδαίος μαθητής του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης. Αν φέρουμε στο τραπέζι μας, με την ελευθεριότητα του ανάλαφρου καλοκαιρινού αγέρα, την κεντρική ιδέα της σκέψης του Πλάτωνα, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε ότι οι ιδέες δίνουν περιεχόμενο και ιδεολογία στις αισθήσεις, που έχουμε τεταμένες όταν καθόμαστε γύρω από το τραπέζι. Εμπλουτίζουν τη λειτουργία της τροφής και εκτός από τη γεύση, την όραση, την ακοή, την αφή, τρέφουν και ευφραίνουν και τη νόηση. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Οι μπύρες της Δεύτερης Μέρας του γάμου στην Κάσο, το Ρόστο της Νάξου και η πιο  πλούσια νησιώτικη μακαρονάδα

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia.gr

Αφήνουμε καλή νυχτιά και ’πα να κοιμηθούμε

και αύριο με το καλό, πάλι να ανταμωθούμε.

Οι πιο κεφισμένοι γλεντιστές συνεχίζουν να κρατούν αμείωτη την ένταση του γλεντιού, καθώς συνοδεύουν, μαζί με τα όργανα και τους στενούς συγγενείς το νέο ανδρόγυνο στο σπίτι, όπου θα το «κλειδώσουν» στο υπνοδωμάτιο που στρώθηκε τελετουργικά για την πρώτη νύχτα του έγγαμου βίου τους. Τραγουδούν την «Καληνυχτιά», σκοπός που σηματοδοτεί το τέλος του αποψινού γλεντιού, αλλά αφήνει ανοιχτή την υπόσχεση του επόμενου, του αυριανού, της «Δεύτερης Μέρας», όπως λένε στην Κάσο το γλέντι της επομένης του γάμου, σε πιο στενό κύκλο καλεσμένων, απ’ ότι την πρώτη ημέρα που τα «καλέσματα» βγαίνουν στα χωριά και προσκαλούν όλο το νησί. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Γκουρμέ αναμνήσεις από τη γαστρονομική παράδοση της Άνδρου στο Sea Satin Nino στο Κόρθι

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia.gr

Τι είναι εν τέλει παράδοση σήμερα; Ο διαλογικός τρόπος που τίθεται το ερώτημα παραπέμπει αμέσως – αμέσως στον Πλάτωνα. Οι εμπνευσμένοι διάλογοι του ταξίδευαν μαζί μου στη σύντομη, θαλάσσια, διαδρομή από το λιμάνι της Ραφήνας στον κόρφο του Γαυρίου. Καθόλου παράξενο ή πρωτότυπο, αφού ο Πλάτωνας και οι ιδέες του είναι απίστευτα επιδραστικές σε κάθε φάση του ανθρώπινου νου, χιλιάδες χρόνια τώρα. «Η γνώση είναι ανάμνηση», λέει κάπου. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Μακαρούνες καρπάθικες, ζυμωμένες με την παράδοση της Ανεμόεσσας του Νότου

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia.gr

Στην σκιερή αυλή της στο Διαφάνι, παρακολουθούσα τα πάνσοφα, από τις σπουδές ογδόντα οκτώ χρόνων, χέρια της κυρίας Μαγκαφούλας του Νικολή του Μηνάτση, να «κόβουν» με αριστοτεχνικές κινήσεις φρέσκες μακαρούνες, τη βάση για ένα από τα πλέον εμβληματικά φαγητά της παραδοσιακής Καρπάθου. Φωτογράφιζα τα καλλωπισμένα από την ομορφιά της εμπειρίας και των συναισθημάτων  χέρια της επί τω έργω, και σκεφτόμουν πόσες ιστορίες μας αφηγούνται και πόσες σκέψεις και ιδέες ζωής εκπέμπουν προς τον σύγχρονο νου μας. Δεν μπορούσα, όμως, να τις πιάσω όλες. Ας πούμε, όπως αυτή που μου αφηγήθηκε τώρα, στο σπίτι της αδερφής της Ειρήνης, στο Πέραμα, όπου είχα την απέραντη ευτυχία να την φωτογραφίσω ξανά να «κόβει» μακαρούνες για το χατίρι μας. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Πιτιά κασιώτικα για το δρόμο της μνήμης

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia.gr

Ώρα καλή! Και τι δεν θα έδινα να ακούσω πάλι αυτόν τον χαιρετισμό των βοσκών που γύριζαν από τις μάντρες και τα μητάτα τους στη Σκάφη και πήγαιναν για τους στάβλους τους στις Καθίστρες και στο Χρουσουλά, καβάλα στα μουλάρια τους, σιγοτραγουδώντας «αλέντι», «βοσκίστικο», «πισωμέρι» ή άλλους μελωδικούς σκοπούς της λύρας. Ξεχώριζε ο Γιάννης ο Αγάς, με το στριφτό, άσπρο, μουστάκι του, το μαύρο κασκέτο του – αυτό το διακριτικό των ναυτικών τα φορούν στην Κάσο και οι αγρότες –, τα καλοτσαγκαρεμένα από τον ίδιο στι(β)άνια του, θρονιασμένος επάνω στο ψαρί μουλάρι του. Εκείνος τραγουδούσε εξαιρετικά τον «οθείτικο» σκοπό. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Λαχανόπιτα στο κέντρο του νηστήσιμου κασιώτικου τραπεζιού

© Nikos G. Mastropavlos / Eudemonia

Τα πιτιά είναι για να τρώγονται στο χέρι, ενώ η πίτα είναι φαγητό του τραπεζιού, ιδιαιτέρως τις ημέρες της νηστείας. Γι’ αυτό η μικρή αδερφή μου που μένει στην Κάσο, η Ευδοκία, έκανε σήμερα όχι μια λαχανόπιτα, αλλά δυο. Μια για εκείνη και μια για εμένα. Οι δύο πίτες στον ηλεκτρικό φούρνο του σπιτιού, ζητούν μια ιδιαίτερη φροντίδα στο ψήσιμο. Παλιά, τις έβαζαν στον φούρνο που πύρωναν με τα ξύλα, μαζί με τα πιτιά ή τα ψωμιά. Ήταν η γεύση της μυρωδιάς του καμένου ξύλου και του ψωμιού που ψήνεται και ευωδιάζει τον αγέρα. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Χταπόδι με αβρωνιές από τα βάθη της προϊστορίας της τροφής στις όχθες της Μεσογείου

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia

Βασανίζοντας την αιώνια σχέση μας με τη θάλασσα στην ακρογιαλιά, σπουδάζαμε χωρίς να το ξέρουμε τις απαρχές της τροφής των ανθρωπίδων προγόνων μας. Αλήθεια, γιατί από αυτήν εδώ τη θέση, στο μέτωπο του γαλήνιου έως και θυελλώδους έρωτα του πελάγους με τη στεριά, απελευθερώνεται ο νους και ταξιδεύει πέρα από τις γραμμές των οριζόντων, στις αόρατες περιοχές του χάρτη των αισθήσεων και των ιδεών; Γιατί άρεσε, πάντα, στους ανθρώπους να περιδιαβάζουν την περιγιαλιά, να σεργιανούν δίπλα στη θάλασσα; Εμάς, πάντως, μας συνάρπαζε η εξερεύνηση στα βράχια με τις μικρές θάλασσες στις κοιλότητές τους – αρούς τους λέγαμε – που γέμιζαν όταν το κύμα ήταν ψηλό και δεν μπορούσαμε να πλησιάσουμε, γιατί ακολουθούσαμε προαιώνια ένστικτα και κυνηγούσαμε μικρά κοχύλια στην αρχή, μετά πεταλίδες, μετά ακίνδυνα μικρά καβούρια, μετά διάφανες γαρίδες,  κεφαλόπουλα και μετά σκληρές καβουρομάνες με πολύ ισχυρές δαγκάνες. Κάπως έτσι δεν θα λειτουργούσαν και οι πρώτοι ανθρωπίδες που περιδιάβαζαν την ακρογιαλιά για να βρουν να φάνε κάτι; Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Ψαρεύοντας και μαγειρεύοντας σκάρους στο Καρπάθιο πέλαγος

Ζωγραφιά Ειρήνη Ηλιοπούλου

Αυτή τη φορά ευχόμουν να χτυπήσει ο Παπάς του Ντελή το παράθυρο του πατέρα μου. Ήταν το σύνθημα ότι ο καιρός είναι καλός και πρέπει αμέσως να ξεκινήσουν οι ετοιμασίες  για το ψάρεμα. Αυτό για τον πατέρα μου σήμαινε βιαστική απόλαυση του πρωινού καφέ, όσο η μητέρα μου ετοίμαζε τον «τουβρά» του με τις καθετές, το παγούρι του νερού και το πρόχειρο φαγητό, κουλούρες με κασιώτικο αρμυροτύρι. Αυτή τη φορά το νερό και το φαγητό ήταν επί δύο, γιατί, τι ευτυχία, θα έπαιρναν και εμένα μαζί τους. Διαβάστε περισσότερα…

Food Landscapes

Στο γλέντι με τις γυναίκες της Ελεύθερνας και το κρητικό πιλάφι

© Nikos G. Mastropavlos / eudemonia.gr

Τα πράγματα αξίζουν όχι μόνο γι αυτό που είναι, αλλά, κυρίως, γι αυτά που σημαίνουν. Και το φαγητό, εδώ στο κέντρο της μεγάλης θάλασσας, είναι η πιο σεβαστή και η πιο ευτυχισμένη στιγμή της Μεσογείου, που διαρκεί όσο χρόνο χρειάζεσαι για να την απολαύσεις ηδονικά αργά. Ο σπουδαίος σχεδιαστής κομματιών του παζλ των αστικών τοπίων Ρέντζο Πιάνο, λέει ότι η τροφή εδώ και χιλιάδες χρόνια είναι μηχανή καταγραφής ήχων, φωνών, δονήσεων, ιστοριών, τραγωδιών, ανακαλύψεων, περιπλανήσεων. Εκατομμύρια σπυριά-στιγμές μέσα στη μεγάλη αναβράζουσα χύτρα, όπου αλληλεπιδρούν μια μεγάλη αρμαθιά πολιτισμοί, εκτονώνοντας με μικρές εκρήξεις, πλήθος χρωμάτων, αρωμάτων, γεύσεων και ιδεών. Το κρητικό πιλάφι που χοχλακίζει πάνω στην παρασιά είναι το πιο λιτό σύμβολο του πλούτου των πολιτισμών της Μεσογείου και της ψυχής των ανθρώπων της. Διαβάστε περισσότερα…