Μοιάζουν με φυλαχτά καλοκαιριού που πέρασε, ή και τάματα στην «αμεριμνησία των μελτεμιών του». Είναι σαν να συλλέγεις ιδιαίτερα, καλαίσθητα βότσαλα, και να τα κρατάς βρεγμένα για να συντηρείται η ομορφιά τους, εφτασφράγιστα στη γυάλα της μνήμης. Γιατί, όσα δεν είναι παρόν, είναι μνήμη που διαγράφει και το μέλλον. Γιατί η μνήμη, ή αλλιώς η νοσταλγία, είναι μια ευχή για το μέλλον, κάτι που ποθούμε να ζήσουμε ξανά, και να χαρούμε τη νοστιμιά της, την επιστροφή της, το νόστιμον ήμαρ. Ειδικά αυτά τα εδέσματα που έχουν γεύση, η οποία μένει για πάντα στα χείλη και τον ουρανίσκο: φούσκες ωμές ή σπινιάλο, αθερινόπιτα, πατελιοκεφτέδες, θαλάσσιες ανεμώνες τηγανιτές. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Παραδοσιακά το πιο μεγάλο πανηγύρι του καλοκαιριού μάς εύρισκε μπροστά σε ένα πολυσύνθετο γήινο πιάτο του γλεντιού, συνήθως στο ξεφάντωμα της Πέρα Παναγίας, μια μυσταγωγία επιστροφής στη Μικρή Πατρίδα: το φημισμένο κασιώτικο πιλάφι με την κανέλα από πάνω, τα λιλιπούτεια ντολμαδάκια, το κοκκινιστό κρέας και τις τηγανιτές πατάτες. Μια άλλη χρονιά μας βρήκε ψηλά στον Άγιο Πέτρο της Άνδρου, στο σπίτι του Νίκου και της Ντίνας, να μαγειρεύουμε σε οικογενειακή κλίμακα το πιάτο του γλεντιού, και μια προηγούμενη, να ζούμε το φαντασμαγορικό, όσο και εξωτικό, πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου στο Πλατύ της Ολύμπου, στην Άνω Κάρπαθο, με το παρόμοιο πιάτο, πιλάφι και κρέας. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Απολαμβάνεις εκστατικός το ηλιοβασίλεμα πίσω από την Πορτάρα στα Παλάτια της Νάξου, και σκέφτεσαι ποιο μαγικό φίλτρο θα ολοκλήρωνε και θα απογείωνε την ήδη συγκλονιστική εμπειρία σου. Ένα κρασί φυσικά, αλλά όχι από τα συνηθισμένα, λευκά ή κόκκινα. Η κουλτούρα του κρασιού που αναπτύχθηκε στη βόρεια όχθη της Μεσογείου, ιδιαιτέρως στην Προβηγκία, υποστηρίζει ότι το ροζέ κρασί μπορεί να είναι το επίσημο ποτό της ζωής δίπλα στη μεγάλη θάλασσά μας – αισθαντική, χαρμόσυνη, γιορτινή, δροσερή, λαμπερή – απολύτως ταιριαστή με την αποφασιστική στιγμή της ημέρας, το ηλιοβασίλεμα, που λες ότι όλη η ομορφιά και η λάμψη του συγκεντρώνονται μέσα στο γεμάτο με τα χρώματά του ποτήρι. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Η Φολέγανδρος, μετά την εκρηκτική Ανάσταση, λες και ανοίγει την καρδιά της, όπως ανοίγει και τα σπίτια της για να μπει η ευλογία της Μεγάλης Μητέρας. Και η έλευση Της είναι πανηγυρική, με πίστη, σέβας, ευφροσύνη, ευχές, εικόνες, χρώματα, ευωδιές, ιερούς θορύβους, και, φυσικά, πολλές γεύσεις που χορταίνουν με χαρά το σώμα και τη ψυχή. Γιατί το φαγητό και το ποτό ήταν πάντα τα βασικά συστατικά της επίκλησης στην Αγία Χάρη, ευχαριστία σπονδή στο Θείο, μέσα από την ευχαρίστηση των ίδιων των πιστών. Κι η Παναγία κατεβαίνει από το θρόνο της στην κορυφή του βράχου – που όλο το χρόνο εποπτεύει και προστατεύει το νησί αφ’ υψηλού – και τίθεται επικεφαλής της λιτανείας των ανθρώπων και μπαίνει στα σπίτια τους, σε όλα τα σπίτια τους αρχοντικά ή θεμωνιές, σαν καθημερινός γείτονας, ανεξαρτήτως της ευλάβειας και του σεβασμού που όλοι Της αποδίδουν και Την προσκυνούν. Τρεις μέρες η Φολέγανδρος δείχνει μέσα σε κάθε σπίτι με ενθουσιασμό την ταυτότητά της, με ένα μικρό γλέντι. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Εκείνη την Καθαρά Δευτέρα τρώγαμε και με τα μάτια, γιατί η εικαστική διάσταση του φαγητού το εμπλούτιζε με περισσότερη νοστιμιά και μεγαλύτερη απόλαυση. Γιατί δεν είναι μόνο η τέχνη της αλχημείας των υλικών και της μαγειρικής τους, γιατί δεν είναι μόνο η όσφρηση και η γεύση, αλλά και η τέχνη της εμφάνισή τους στο τραπέζι, η χόρταση της όρασης ή, αλλιώς, της πείνας για το ωραίο. Κι αυτή η εικαστική γοητεία του φαγητού εξελίσσεται σε μυσταγωγική απόλαυση, όταν κάθονται μαζί στο τραπέζι στο σπίτι του συλλέκτη Θανάση Μιχαηλίδη στον Λαιμό της Βουλιαγμένης, οι ίδιοι οι σπουδαίοι ζωγράφοι που φιλοτέχνησαν τα σκεύη μέσα στα οποία «κορνιζάρεται» και παρουσιάζεται το φαγητό, ή, αλλιώς, «κοινώνεται» (σύμφωνα με την ιδιαίτερη λαλιά των ακρών του Αιγαίου) σαν θεϊκό μυστήριο: ο Αλέκος Φασιανός (που θα μας λείπει για πάντα κάθε τέτοια μέρα), ο Γιώργος Σταθόπουλος, η Ειρήνη Ηλιοπούλου, ο Αλέξης Βερούκας, ο Γιώργος Χαδούλης, ο Γιάννης Αδαμάκης. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Ακάνοι; Πάγκαλοι; Τι μπορεί να σημαίνουν αυτά τα ονόματα; Ας τους πούμε ασκολύμπρους για να συνεννοηθούμε. Αλλά και πάλι, αυτό το εξωτικό – με την έννοια του άγνωστου και του ανοίκειου – άγριο και επιθετικό βλαστάρι, είναι γνωστό έως και οικείο, παρά τα αγκάθια του, για τη νοστιμιά του, στο τόξο της λύρας, στην Κρήτη, κυρίως, αλλά και στην Κάσο και την Κάρπαθο, και όπως προσφάτως μάθαμε και στην Κύπρο, που αν και δεν γλεντά με λύρα, αλλά με βιολί, βρίσκεται επάνω στην προέκταση αυτού του τόξου ήδη από τους μινωικούς χρόνους. Στην Κρήτη τους λένε ασκολύμπρους, αλλά στα Χανιά μετατοπίζουν μερικές θέσεις μπροστά το «ρ» και τους αποκαλούν ασκρολύμπους. Στην Κάσο τους λένε ακάνους, φαντάζομαι και στην Κάρπαθο, και στην Κύπρο πάγκαλους, τους οποίους τρώνε με λάδι και λεμόνι. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Είναι άγνωστη λέξη, όσο και άγνωστη γεύση, που ακούγεται και υπάρχει, αποκλειστικά, εντός των κύκλων των ρεκτών των γευστικών μυστηρίων της βαθιάς νησιωτικότητας. Ακούσαμε τους Μυκονιάτες συντρόφους να αποκαλούν τη σακούλα με το μελάνι που έχει το χταπόδι στην «κουκούλα» του, ολό, τους φίλους από την Κάλυμνο να την ονοματίζουν λολό, αλλού να μιλούν για θολό, αλλά, εμείς, στην νοτιοανατολική άκρα του Αιγαίου, τη λέγαμε αλό. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Βασανίζοντας την αιώνια σχέση μας με τη θάλασσα στην ακρογιαλιά, σπουδάζαμε χωρίς να το ξέρουμε τις απαρχές της τροφής των ανθρωπίδων προγόνων μας. Αλήθεια, γιατί από αυτήν εδώ τη θέση, στο μέτωπο του γαλήνιου έως και θυελλώδους έρωτα του πελάγους με τη στεριά, απελευθερώνεται ο νους και ταξιδεύει πέρα από τις γραμμές των οριζόντων, στις αόρατες περιοχές του χάρτη των αισθήσεων και των ιδεών; Γιατί άρεσε, πάντα, στους ανθρώπους να περιδιαβάζουν την περιγιαλιά, να σεργιανούν δίπλα στη θάλασσα; Εμάς, πάντως, συνάρπαζε η εξερεύνηση στα βράχια με τις μικρές θάλασσες στις κοιλότητές τους – «αρούς» τους λέγαμε και δεν βρήκα άλλη ελληνική λέξη να τους περιγράφει – που γέμιζαν όταν το κύμα ήταν ψηλό και δεν μπορούσαμε να πλησιάσουμε, γιατί ακολουθούσαμε προαιώνια ένστικτα και κυνηγούσαμε μικρά κοχύλια στην αρχή, μετά πεταλίδες, μετά ακίνδυνα μικρά καβούρια, μετά διάφανες γαρίδες,  κεφαλόπουλα και μετά σκληρές καβουρομάνες με πολύ ισχυρές δαγκάνες. Κάπως έτσι δεν θα λειτουργούσαν και οι πρώτοι ανθρωπίδες που περιδιάβαζαν την ακρογιαλιά για να εξερευνήσουν τα όρια του διαιτολογίου τους; Συνεχίστε την ανάγνωση…

Όταν ήμασταν παιδιά, στο νησί, ο χόντρος δεν εμφανιζόταν στο τραπέζι μας. Οπωσδήποτε θα υπήρχε παλαιότερα (στη Λέσβο διασώζεται ακόμη στο τελετουργικό φαγητό κισκέκ) και θα τον έσπαγαν με τον χερόμυλο, όπως ακόμη «κόβουν» το φάβα. Εμείς, τα παιδιά των πρώτων τάξεων του Δημοτικού, μετά τα μέσα της δεκαετίας του ‘60, το μάθαμε στο κρατικό «συσσίτιο» όπως το λέγαμε. Για δυο-τρία χρόνια, παίρναμε πρωινό στο σχολείο, και μετά το πέρας των μαθημάτων καθόμασταν στις τάβλες της «σάλας», του μεγάρου που γίνονταν τα πανηγύρια, και τρώγαμε πλήρες γεύμα. Δυο φορές την εβδομάδα είχαμε χόντρο (όπως τον αποκαλούν στην Κρήτη ή πλιγούρι όπως το μάθαμε εμείς), που δεν μας άρεσε καθόλου. Εγώ, θυμάμαι σαν τώρα, ότι «σκότωνα» το χρόνο που έπρεπε υποχρεωτικά να καθίσουμε στο τραπέζι, «ζωγραφίζοντας» μέσα στο γεμάτο πιάτο με το κουτάλι τον Ιορδάνη ποταμό, όπως τον ξεσηκώναμε από την εικονογράφηση του βιβλίου των θρησκευτικών. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Αυτά είναι φιγούρες των Νοτίων Σποράδων. Γευστικά τσαλίμια του συρτού ή της σούστας. Σαν την μικρή κόκκινη γαρίδα, αυτή που είναι γνωστή ως συμιακό γαριδάκι, αλλά στα άλλα νησιά επιμένουν να το λένε δωδεκανησιακό, αφού το ψαρεύουν παντού με κύρτους που ποντίζουν σε βάθη άνω των εκατόν πενήντα οργιών. Η Κάλυμνος, η Λέρος, η Σύμη, η Χάλκη, η Κάσος. Ένας μονολεκτικός στίχος ποιήματος τα ονόματά τους, μια έντονη απόλαυση, αρτυμένη με χίλιες δυο μνήμες και ιστορίες. Ακόμα και οι πέτρες των βυθών τους, έχουν ατόφια τη γεύση του πελάγους,  που απλώνεται στο στόμα σου σαν κύμα που μπουκάρει σε περίκλειστο κόρφο και τον πλημμυρίζει θάλασσα,  μόλις δαγκώσεις την χρυσοκοραλλένια, με μαβί περίγραμμα, σάρκα, που κρύβουν στην καρδιά τους. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Η «λεσβιακή άνοιξη» μοιάζει να κρατά αιώνια, και «ακούς» πάντα την ευωδιά της, όπως συνηθίζουν να λένε το «μυρίζω» σε κάποια νησιά του Βορείου ή του Νοτίου Αιγαίου. «Έλα Δίκα λοιπόν από φρέσκο γλυκάνισο στεφάνια να ετοιμάσεις∙ κι επάνω στα μαλλιά σου που ’ναι χάρμα σωστό μ’ αέρινα δάχτυλα να τα φορέσεις∙» τραγουδά η Σαπφώ, σε ανασύνθεση και νεοελληνική απόδοση από τον Οδυσσέα Ελύτη, αμφότερων ιθαγενών της Λέσβου, διαφορετικών εποχών, αλλά ομοούσιας, αιωνίως επίκαιρης ευαισθησίας. Πίσω από τη Σκάλα Πολιχνίτου, στην ενδοχώρα του κόλπου της Καλλονής, στο Λισβόρι, ανθίζει ο γλυκάνισος, το καταλυτικό μυριστικό της μυθολογίας του ούζου, που τόσο πολύ ταιριάζει με το πανόραμα των οστράκων (λένε ότι ο κόλπος τρέφει έως και 28 είδη) στα τραπέζια που είναι ακουμπισμένα στην αμμουδιά, απέναντι στο ηλιοβασίλεμα. Συνεχίστε την ανάγνωση…

Η Κάρπαθος, μαζί με τη ψηλότερη κορυφή των Νοτίων Σποράδων, τη Λάστο, λες και αναδυόταν από την άχλη της γαλήνης. Όλα ησύχαζαν μέσα και γύρω από το λιμάνι, εκτός από εμένα και έναν αγουροξυπνημένο γλάρο, που άρχισε να κράζει αξημέρωτα. Ούτε το πλήρωμα του ωραίου τρεχαντηριού «Νικόλαος», από την Κάλυμνο, είχε ξυπνήσει ακόμη. Ο καπετάν Νικόλας, ο Γιάννης κι ο Αντώνης, εξαντλούσαν τα περιθώρια ανάπαυσης, πριν αρχίσουν μια ακόμη συνηθισμένη, κοπιαστική, ημέρα στη θάλασσα. Για εμένα, όμως, ήταν ξεχωριστή, και με ξεσήκωσε πιο νωρίς από την ώρα που μου είπαν να είμαι στο καΐκι, η αδημονία ότι θα με έπαιρναν μαζί τους για να λεβάρουν, με το πρώτο φως της ημέρας, τα δίχτυα που καλάρισαν από βραδύς.

Συνεχίστε την ανάγνωση…